Ta praktika tōn syneleuseōn tēs Hellēnikēs Adelphotētas Venetias

"Ταξινομημένο και καταλογογραφημένο, το ιστορικό αρχείο που κληρονόμησε το Ινστιτούτο από την ελληνική κοινότητα Βενετίας συνιστά πολύτιμη πηγή γνώσεων για τη διαδρομή την οποία ακολούθησε το ελληνικό στοιχείο στη Βενετία. Το αρχειακό υλικό εκτείνεται χρονολογικά σε πολλούς αιώνες, από τα τέλη του 15ου ως τα μέσα του 20ού αιώνα, και καθρεφτίζει τη δραστηριότητα που είχαν αναπτύξει στη διάρκεια του μεγάλου χρόνου οι Έλληνες στα βενετικά τενάγη. Αποφασισμένοι να ριζώσουν στην πολιτεία της Αδριατικής που είχε προστάτη της τον άγιο Μάρκο, οι Έλληνες οι οποίοι είχαν εκεί προσφύγει μετά την επικράτηση των Τούρκων στις πατρίδες τους προσπάθησαν να οργανωθούν στον χώρο φιλοξενίας τους και να εκμεταλλευτούν τις δυνατότητες που προσέφερε η νέα κοινωνική πραγματικότητα. Η ίδρυση της Αδελφότητας στο πλαίσιο των κανόνων που διείπαν τις εθνικές μειονότητες στη Γαληνοτάτη και η ανέγερση του ορθόδοξου ναού του αγίου Γεωργίου των Ελλήνων σηματοδότησαν την ανάπτυξη και εξέλιξη των Ελλήνων της Βενετίας.

Η λεγόμενη scuola ή nazione των Ελλήνων που συγκροτήθηκε έτσι με βάση τους βενετικούς θεσμούς εγκαταστάθηκε, με κέντρο την επιβλητική εκκλησία, σε περιοχή που δεν άργησε να ονομαστεί Campo di Greci, Πλατεία των Ελλήνων. Ανάμεσα στις αρχειακές ενότητες οι οποίες φυλάσσονται στο αρχείο του Ινστιτούτου, σημαντική από την άποψη της πληθώρας και της ποικιλίας των παρεχόμενων πληροφοριών είναι αυτή των καταστίχων με την επιγραφή Capitolari. Πρόκειται για τα βιβλία στα οποία έχουν καταχωριστεί τα Πρακτικά των Γενικών Συνελεύσεων των μελών της Αδελφότητας. Η Γενική Συνέλευση της Αδελφότητας (capitolo) ήταν υπεύθυνη κυρίως για τη διενέργεια ψηφοφοριών προς ανάδειξη των μελών στα διάφορα διοικητικά όργανα, αλλά αποφάσιζε και για μια σειρά ζητημάτων που αφορούσαν την προικοδότηση άπορων νεαρών κοριτσιών, τη διαχείριση των κληροδοτημάτων που κατέλιπαν πιστοί στον ναό, τη μισθοδοσία και τα καθήκοντα των ιερέων, τις σχέσεις με τον μητροπολίτη Φιλαδελφείας, την οικοδόμηση και διακόσμηση της εκκλησίας κ.ά

Ο πλούτος των μαρτυριών είναι προφανής. Μέσα από τα κείμενα των αποφάσεων έρχονται στο φως ονόματα προσώπων και τόπων καταγωγής των μελών, ο υποδειγματικός τρόπος οργάνωσης της συντεχνίας, ζητήματα σχετικά με το δόγμα, την οικονομική κατάσταση των Ελλήνων, τις σχέσεις με τις βενετικές αρχές, καθώς και πλείστα άλλα θέματα που έχουν να κάνουν με αντιλήψεις και συλλογικές ή ατομικές συμπεριφορές των ανθρώπων της εποχής. Εκτός από τις συγκεκριμένες μαρτυρίες, ο προσεκτικός αναγνώστης των αποφάσεων μπορεί ακόμη να διακρίνει ορισμένα βασικά γνωρίσματα των Ελλήνων που έζησαν στον μυχό της Αδριατικής: αντοχή στην αλλαγή, προσαρμοστικότητα στο νέο περιβάλλον, δυναμισμός, τέλος πίστη στις παραδόσεις τους."--