Ex cultura abundantia

De Oost-Vlaamse landboeken behoren tot de meest geraadpleegde archieven van het Rijksarchief te Gent. Zowel heemkundigen, studenten geschiedenis als academische onderzoekers maken dankbaar en frequent gebruik van de rijke informatie die in deze bronnen besloten ligt. Reden genoeg voor het Rijksarchief en de provincie Oost-Vlaanderen om de handen in elkaar te slaan en de valorisatie en restauratie van deze landboeken samen aan te pakken. De publicatie van een repertorium en van een onderzoeksgids vormde het orgelpunt van deze synergie. Van de 16de tot de 18de eeuw vormden de zogenaamde landboeken de basis voor de belastingheffing in plattelandsgemeenschappen in het graafschap Vlaanderen. Het landboek kan in die zin beschouwd worden als de voorloper van het kadaster. In een landboek werden alle percelen grond binnen een bepaalde fiscale omschrijving (parochie) opgenomen. Per perceel werd informatie opgenomen over de eigenaar, de oppervlakte, ligging, grondgebruik (akkerland, weide, bos enz.) en eventueel de fiscale waarde. Een landboek bracht met andere woorden het volledige grondbezit en grondgebruik van een gemeenschap in beeld. Op basis van deze informatie werd grondbelastingen geheven. Het landboek is dus in de eerste plaats een fiscaal instrument. Vanaf de vroege 17de eeuw werden landboeken frequent vergezeld van perceel- en/of overzichtskaarten. Deze kaarten ? soms opgenomen in het landboek zelf of samengebracht in een apart kaartboek ? brengen het grondbezit van een parochie in beeld. Meestal zijn het de oudste cartografische bronnen waarin een volledig dorp (soms in detail) werd afgebeeld. Landboeken (en de kaarten) zijn daarom één van de meest waardevolle documenten die men kan aantreffen in oude gemeentearchieven en kunnen rekenen op de belangstelling van zowel professionele als amateur-historici.